Tür: Oyun
Yazar: William Shakespeare
Yayınlanma Tarihi: 2012
Yayınevi: İş Bankası Kültür Yayınları
ISBN: 9786053604549
Venedik Taciri Özeti:
Shakespeare’in Efsanevi Oyunu
Venedik Taciri Özeti William Shakespeare tarafından yaklaşık 1596–1598 tarihleri arasında yazılan Venedik Taciri (Venedik Taciri), sıradan bir komedi olarak sınıflandırılsa da içinde dramatik ve trajik unsurları barındıran çok katmanlı bir tiyatro eseridir.
Oyun, 16. yüzyılda ticaret merkezi olan Venedik’te geçer ve dostluk, borç, aşk, intikam, adalet ve merhamet gibi temaları aynı hikaye içinde birleştirir.
Eserin merkezinde Venedikli zengin bir tacir olan Antonio ile yakın arkadaşı Bassanio bulunur.
Hikaye Antonio’nun sebebini açıklayamadığı bir hüzünle başlamasıyla açılıyor. Bassanio ise Belmont’ta yaşayan zengin ve güzel bir mirasçı olan Portia’ya talip olmak istiyor, ancak bu başlangıç için yeterli parası yok.
Bu nedenle Bassanio, kendisine zaman yardım etmiş olan arkadaşı Antonio’dan borç ister. Antonio, arkadaşına yardım etmek ister ama tüm serveti denizlerde ticaret yapan gemilerine bağlıdır ve elinde nakit para bulunmaz.
Buna Bassanio’ya destek olabilmesine rağmen bir borç anlaşması yapılmasına karar verir.
Bu noktada hikayeye Yahudi tefeci Shylock girer. Antonio ile Shylock arasında geçmişten gelen bir düşmanlık vardır; Çünkü Antonio’ya faiz almadan borç verildiği için Shylock’un zararları ve ayrıca ona karşı açıklayıcı bir davranış sergilendi.
Shylock, Bassanio’ya verilmek üzere üç bin duka borç ödemeyi kabul eder ancak alışılmışın dışında bir şart ileri sürer. Eğer Antonio borcunu vadesinde ödeyemezse Shylock, Antonio’nun kişiliğinden bir “libra et” (bir pound et) kesme hakkına sahip olacaktır.
Antonio bu şartları ciddiye almaz ve Bassanio’nun ılımlı düşünerek anlaşmayı kabul eder.
Bassanio borç sayesinde Belmont’a gider ve Portia’nın evinde düzenlenen taliplik sınavına katılır. Portia’nın babası, kızının evleneceği kişiyi belirlemek için üç sandıklı bir sınav bırakmıştır: altın, gümüş ve kurşun sandıklardan hangisini doğru seçilmiş kişi Portia ile evlenebilecektir.
Pek çok talip yanlış seçim yapar, ancak Bassanio gösterişe değil sadeliğe değer veren kurşun sandığı doğru tercihi yapar ve Portia ile evlenmeye hak kazanır.
Aynı zamanda Bassanio’nun arkadaşı Gratiano da Portia’nın yardımcısı Nerissa ile evlenir. Böylece hikâyenin bir yönde romantik bir mutluluk yaşanır.
Ancak Venedik’te işler devam ediyor. Antonio’nun ticaret gemilerinin batmış olabileceği haberleri gelir ve Antonio borçlarını ödeyemez.
Bu durum Shylock için uzun süredir biriktirdiği öfke ve aşağılanmışlığın karşılığının intikamını alma fırsatı olur. Shylock, borçların iki katı hatta daha fazla teklif edilmesine rağmen anlaşmayı bozmayı reddeder ve sözleşmenin aynen devam etmesini ister.
Böylece hikaye mahkeme Venedik’te geçen ünlü dava sahnesine ulaşır. Mahkeme sahnesi eserinin dramatik ilerlemesidir.
Venedik Dükü davaya başkanlık eder ve Antonio’nun hayatı Shylock’un talebine bağlıdır. Bassanio ve onların borçları için büyük miktarda para teklifi verirler de Shylock yalnızca sözleşmenin taahhütünü ister ve Antonio’nun etini kesme hakkını savunur.
Bu sırada Portia erkek kılığına girerek bir hukukçu gibi mahkemeye gelir. Mahkemede yaptığı ünlü “merhametin verdiği” konuşmasında adaletin merhametle gösterilmesi savunur ve Shylock’u yumuşatmaya davet eder.
Ancak Shylock geri adım atmaz. Portia daha sonra sözleşmeyi değiştirebilirne yorumlayarak Shylock’u hukuken köşeye sıkıştırır.
Sözleşme Shylock’a yalnızca bir pound ve alma hakkı tanınmaktadır; ama Antonio’nun kanını dökmekle ilgili bir izin yoktur. Bu nedenle Shylock et kesmeye kalkarsa kan kaçınılmazdır ve bu da Venedik’e göre suç sayılacaktır.
Böylece Shylock sözleşmesini uygulayamaz hale gelir. Ayrıca bir Hıristiyan’ın hayatına kast edildiği için mal varlığının bir kısmı kaybolmaya mahkum edilir ve sonunda din değiştirilmeye zorlanır.
Bu karar hem hukuk hem toplumun Shylock’a karşı sert tavrını ortaya koyuyor.
Davanın ardından Portia ve Nerissa kimliklerini gizleyerek Bassanio ve Gratiano’dan yüzüklerini isterler. Daha önce eşlerine bu yüzükleri asla vermeyeceklerine söz veren iki erkek, kendilerine yardım eden “hukukçuya” teşekkür etmek için yüzüklerini verir.
Belmont’a geri döndüklerinde eşleri bu durumda kızmış gibi davranışlar ve bu şekilde son kısmı yanlış anlaşılmalara dayalı bir mizah ortaya çıkıyor.
Sonunda Portia gerçeği; Antonio’nun gemilerinin aslında kurtulduğu haberi gelir ve tüm karakterler mutlu bir sonla birleşir.
Venedik Taciri yalnızca bir aşk veya dostluk hikayesi değildir, aynı zamanda hukuk ve ahlak üzerine güçlü bir tartışma içerir.
Eserde adalet ile merhamet, intikam ile bağışlama, zenginlik ile insanlık arasında sürekli bir gerilim vardır.
Shylock’un “bir Yahudi de insan değil mi?” diye soran konuşması, oyunun en güçlü insanlığın savunularından biri olarak görülen ve eserin yüzyıllardır tartışılmasının temel nedenlerinden biridir.
Aynı zamanda eser, dönemin Avrupa toplumlarındaki dinî önyargıları ve Yahudilere yönelik ayrımcılığı da yansıtıyor.
Sonuç olarak Venedik Taciri, Shakespeare’in yalnızca romantik olaylar değil, toplumsal çatışmaları da ustalıkla ortaya çıkan bir oyundur. Bir yanda dostluk ve aşkın gücü, diğer yanda hukuk katılığı ve intikam arzusu mevcuttur.
Eserin sonunda Shylock karakteri ve mahkeme sahnesi sayesinde ne kadar mutlu bir ilerleme gerçekleşse adalet, merhamet ve önyargı üzerine derin sorular izleyicinin zihninde kalmaya devam eder.
